Wystąpienia improwizowane

Posted in Edukacja
06
Kwi

Wystąpienia improwizowane wychodzą naprzeciw potrzebie udzielenia szybkiej odpowiedzi. Odpowiedź ta powinna jawić się jako uporządkowana, zrozumiała i przekonująca. Zazwyczaj spodziewamy się takich wystąpień podczas dyskusji, debat oraz wizyt w telewizji czy radio. Co więcej temat nie powinien być dla mówcy zaskakujący. Wprost przeciwnie, skoro zabierasz (lub jesteś o to proszony) głos w dyskusji, jesteś postrzegany jako ekspert lub przynajmniej osoba mająca coś ważnego w danym temacie do przekazania.

Na spotkaniach Toastmasters nie uczymy się wygłaszania wystąpień improwizowanych w sensie klasycznym. Ograniczamy się do rozwijania kreatywności oraz umiejętności wygłaszania. Oczywiście ćwiczenie tych dwóch obszarów, niewątpliwie ważnych, jest bardzo pomocne. Mimo wszystko jednak odnoszę wrażenie, że nie przygotowujemy się w ten sposób do realnych życiowych sytuacji, jak debaty czy wizyty w mediach. Dlaczego?

Podczas udzielania improwizowanych odpowiedzi skupiamy się na twórczym rozwijaniu pytania. Dbamy o dorzucenie szczypty humoru i wygłoszenie wystąpienia w najbardziej atrakcyjny sposób. To jest recepta na wygraną w Konkursie Gorących Pytań (link do wyjaśnienia, co to jest konkurs GP).

Problem polega jednak na tym, że w realnym życiu nie odpowiadamy na gorące pytania. Podczas dyskusji lub debaty mam po pierwsze zająć stanowisko, a po drugie uargumentować je w przekonujący i przejrzysty sposób. Celem jest tutaj przekonanie widzów, słuchaczy do punktu widzenia, który reprezentujesz.

Możemy zatem postawić pytanie: jak to zrobić? Jak sprawić, by Twoje improwizowane przemówienie było zrozumiałe i przekonujące. W oparciu o reguły retoryki, rozwijane już od starożytności, chciałbym przedstawić dwie propozycje. Po pierwsze ważny jest właściwy wybór argumentów, a po drugie – przejrzysta struktura przemówienia.

Jak wybrać argumenty?

Zacznę od tego, że poszukujesz dwóch argumentów. Dlatego dwóch, że gdybyś ograniczył się do jednego, to oznaczałoby to, że w gruncie rzeczy masz mało do powiedzenia na temat swojej tezy (stanowiska), a tym samym byłbyś mniej przekonujący. Z drugiej strony tylko dwóch argumentów, ponieważ rozważamy mowę improwizowaną, na przygotowanie i wygłoszenie której nie masz wiele czasu. (Poniżej, w nawiasach będę podawał przykłady pierwszego i drugiego argumentu, odpowiednio A1 i A2. Przykłady będą dotyczyły tezy: Warto przychodzić na spotkania Toastmasters).

Argumenty, które wybierzesz powinny ze sobą „współgrać”, czyli być sensownie ułożone pod względem logicznym. Po drugie muszą być mniej więcej tego samego „rozmiaru”, znaczenia. Oznacza to z jednej strony, że nie możesz poświęcić na rozwinięcie jednego argumentu 5 minut, a drugiego zaledwie 1 minutę. Czasowo omawianie argumentów powinno zająć Ci mniej więcej tyle samo czasu. Podobnie jest ze znaczeniem. Jeden argument nie może być dużo większy od drugiego. To częsty problem, w który wpaść jest bardzo łatwo. Pierwszy argument zabiera cały obszar argumentacyjny tak, że drugi argument w zasadzie zawiera się w pierwszym. (A1: Na spotkaniach T można się rozwinąć. A2: Na spotkaniach T. można praktykować przemawianie publiczne. Pierwszy argument jest znacznie szerszy i zawiera w sobie drugi argument). Sprawia to wrażenie, że mówca nie do końca wie o czym mówi, ponieważ zaczyna się powtarzać. Trzeci warunek jest taki, by argumenty dotyczyły różnych aspektów omawianego stanowiska. (A1: Na spotkaniach uczę się dzięki praktyce. A2: Na spotkaniach T. uczę się dzięki informacji zwrotnej. Obydwa argumentu poruszają wspólny obszar argumentacyjny, rozwijając je trudno byłoby nie powtarzać przynajmniej częściowo tej samej treści).

Znając już ogólne wytyczne dotyczące argumentów, pora zastanowić się, jak je wybrać. Zasadniczo najlepiej zadać sobie pytanie: dlaczego moje stanowisko jest prawdziwe? Poświęcić na przemyślenie nieco czasu, znaleźć 10 różnych argumentów i wybrać dwa najlepsze. Kłopot pojawia się, gdy nie mamy czasu, ponieważ odpowiedzi udzielić trzeba już za moment. Wówczas można skorzystać z toposu. Topos to powtarzający się motyw w literaturze i sztuce. Można je wykorzystać do porządkowania myślenia i argumentowania. Możesz budować swoje główne idee w oparciu o przeciwstawne pary toposów np.:

1. Krótkoterminowo – Długoterminowo
(A1: Na spotkaniach T. szybko nauczysz się panować nad stresem. A2: W dalszej perspektywie poznasz strategie budowania porywających wystąpień.)

2. Wzrost – Zmniejszenie
(A1: Wzrasta umiejętność komunikowania się z ludźmi. A2: Spada stres.)

3. Przeszłość – Przyszłość
(A1: W przeszłości miałem trudności z wypowiadaniem się publicznie. A2: Obecnie odczuwam dużą satysfakcje mówiąc do ludzi.)

4. Przyczyna – Skutek
(A1: Poszukiwałem miejsca gdzie mógłbym uczyć się wystąpień publicznych. A2: Znalazłem spotkania gdzie uczę się przemawiać.)

Korzystanie ze schematów myślowych odwołujących się do toposu może pomóc Ci w szybkim znalezieniu argumentów, które będą spełniać wymienione wcześniej wytyczne.

Zatem jak zbudować przemówienie?

Dobra struktura przemówienia improwizowanego wspiera jasność przekazu oraz ułatwia zapamiętanie słuchaczom najważniejszych idei (argumentów). Aby spełnić te oczekiwania, struktura wystąpienia powinna być uporządkowana. Poniżej przykład struktury:

I Wstęp

  1. Otwarcie
  2. Teza (stanowisko)
  3. Przegląd argumentów

II Przejście do argumentu 1

III Argument 1

  1. Wsparcie argumentu 1
  2. Wsparcie argumentu 1

IV Przejście do argumentu 2

V Argument 2

  1. Wsparcie argumentu 2
  2. Wsparcie argumentu 2

VI Przejście do podsumowania

VII Podsumowanie

  1. Parafraza lub przypomnienie Tezy
  2. Podsumowanie argumentów
  3. Zakończenie

Kilka słów komentarza. Patrząc na powyższy schemat można szybko dojść do wniosku, że bardzo istotne jest wyraźne zaznaczenie słuchaczowi miejsca gdzie „jesteśmy” w obrębie przemówienia (przejścia pomiędzy punktami, przegląd argumentów). Jest tak, ponieważ słuchacz zawsze musi wiedzieć, jaki jest cel argumentu czy wsparcia. Jeżeli brak jest jasnego celu, wówczas odbiorca nie może przyporządkować odbieranych informacji do właściwego pojęcia (stanowiska). Prowadzi to do domyślania się przez słuchaczy celu, czyli interpretacji (a ta może być przecież niezgodna z zamierzeniami mówcy) lub frustracji z powodu braku jasności w wypowiedzi.

Druga rzecz, którą chciałbym skomentować to wsparcie argumentu. Każdy argument zawiera w sobie dwa podpunkty mające uprawdopodobnić, dowieść przyjęty argument. Optymalnym rozwiązaniem jest przechodzenie od wsparcia bardziej ogólnego do bardziej szczegółowego (A: Zmniejsza stres podczas przemówień, W1: Praktyka ułatwia przełamywanie stresu, W2: Kiedyś występując stresowałem się, dziś już nie). W każdym przypadku musisz zadbać, by wyraźnie pokazać, że wybrane przez Ciebie wsparcie odnosi się do argumentu.

Podsumowanie

Przedstawiłem w powyższym artykule dwie główne idee porządkujące problematykę wystąpień improwizowanych. Zarówno właściwy wybór argumentów, jaki i odpowiednio dopasowana struktura mają sprawić, że Twoje przemówienie stanie się bardziej przekonujące i zrozumiałe. Na koniec chciałbym zachęcić Cię do stosowania przedstawionych powyżej idei podczas gorących pytań w klubie Toastmasters. Także po to, by dzisiejsze doświadczenia klubowe stały się w przyszłości źródłem Twojego sukcesu w obszarze społecznym, biznesowym lub politycznym.

 

Autor wpisu: Michał Mazurek